Cenne zadrzewienia śródpolne

Cenne zadrzewienia śródpolne
  • Autor: dr Zdzisław Bernacki, dr Robert Borek
  • Dodano: 07-06-2020, 07:05

Skutki zmian globalnych, a także nieprzemyślanych działań człowieka, można łagodzić poprzez wprowadzenie w krajobrazie rolniczym elementów kontrolujących obieg wody. Wieloletnie badania wykazują, że zadrzewienia śródpolne są elementem krajobrazu rolniczego, który najsilniej wpływa na jego funkcjonowanie, między innymi na obieg i jakość wody. Tym samym zapobiegają suszy.

W ostatnim dziesięcioleciu kilkakrotnie zanotowano w Polsce drastyczne susze (2006, 2015, 2018, 2019), zmniejszające już nie tylko plony roślin uprawnych, ale i całkowitą produkcję biomasy roślin. Szacuje się, że udział powierzchni gruntów rolnych zagrożonych suszą w 2019 r. dotyczył blisko połowy powierzchni upraw zbóż jarych i 36 proc. powierzchni zbóż ozimych. W 2019 r. susza objęła blisko 60 proc. powierzchni kukurydzy w kraju (szacunki IUNG-PIB). Niekorzystną sytuację pogłębiają nasilające się zmiany klimatu, zwłaszcza wzrost temperatury powietrza. Do końca bieżącego stulecia prognozowany jest wzrost temperatury o 1,5-4,5°C. Temu wzrostowi nie towarzyszy wzrost opadów (odnotowany jest nawet niewielki spadek rocznych sum opadów) ponadto opady przesuwają się na półrocze chłodne, co pogarsza warunki higrotermiczne w okresie wegetacji.

Niedoceniane drzewa

Utrzymywanie wody glebowej poprzez zastosowanie odpowiednich technologii uprawy (np. uprawa uproszczona, pozostawianie resztek pożniwnych) było już niejednokrotnie przytaczane jako dobra praktyka. Wciąż w niewielkim stopniu zwraca się uwagę na nieprodukcyjne elementy (miedze, zadarnienia, zadrzewienia), znajdujące się poza polem uprawnym, chociaż pełnią one kluczową rolę dla ochrony zasobów przestrzeni rolniczej. Zadrzewienia śmiało można określić jako swoiste filtry oraz „urządzenia” do regulacji mikroklimatu.

Odległość od zadrzewienia wyrażona wartością krotności jego wysokości (h) Odległość od zadrzewienia wyrażona wartością krotności jego wysokości (h)

Poprawiają mikroklimat i dostępność wody dla roślin

Pierwotnym celem wprowadzania zadrzewień w krajobrazie rolniczym była ochrona gleby przed erozją wietrzną. Zjawisko redukcji prędkości wiatru przez zadrzewienie wyjaśnia prawo Bernoulliego. W myśl tej zasady przez dowolny przekrój strugi powietrza przepływa zawsze taka sama jego ilość. Dlatego też strugi przepływające nad zadrzewieniem muszą „spotkać się” z tymi, które się przez nie przeciskają, przez co prędkość wiatru za zadrzewieniem zmniejsza się na znacznym odcinku. Zadrzewienia przeciwwietrzne nie mogą być zatem zbyt gęste (zwarte), gdyż wówczas główna masa powietrza przepływałaby ponad nimi i efekt zmniejszenia prędkości wiatru zachodziłby jedynie bezpośrednio za zadrzewieniem. W warunkach Polski najkorzystniejszy efekt ograniczenia prędkości wiatru zachodzi w odległości 4-8 wysokości. Zmniejszenie prędkości wiatru redukuje ilość parującej wody, a także wykorzystywaną do tego celu energię, a zatem ogranicza zarówno straty wody, jak i ciepła z gleby i okrywy roślinnej. Ostatecznym skutkiem jest zarówno wzrost wilgotności gleby, jak i wzrost jej temperatury, co zmniejsza liczbę przymrozków.

Aby uzyskać pełen obraz bilansu wody w krajobrazie, należy jednak uwzględnić intensywną transpirację samych zadrzewień. Drzewa tygodniowo zużywają przeciętnie 20 l wody plus 20 l na każde 2,5 cm pierśnicy. Zjawisko to wraz z głęboką penetracją korzeni sprawia, że w sąsiedztwie zadrzewienia obniża się poziom wód gruntowych, tworzy się lej depresyjny sięgający poza jego granice do około jednej wysokości zadrzewienia. W efekcie ilość wody wyparowanej z krajobrazu zadrzewionego jest większa niż z krajobrazu otwartego. Paradoksalnie jest to również korzystny efekt, ponieważ kilkunastokrotnie zmniejsza odpływ wody z krajobrazu. Woda, która została wytranspirowana przez zadrzewienie, pozostaje w obiegu, zwiększa wilgotność powietrza i jest w części zwracana do gleby w postaci rosy lub opadów burzowych.

Zapobiegają zanieczyszczeniom wód

Zadrzewienia śródpolne, ze względu na silnie rozbudowane systemy korzeniowe i wielowarstwowy układ roślinności krzewiastej oraz zielnej, należą do najefektywniejszych barier biogeochemicznych. Korzenie drzew, penetrując glebę w głąb i wzdłuż profilu, mogą pobierać znaczne ilości wody gruntowej wraz z rozpuszczonymi w niej substancjami chemicznymi. Dzięki temu zatrzymują i kumulują migrujące z pól uprawnych składniki odżywcze i inne związki organiczne, głównie humusowe, ale także związki toksyczne, takie jak metale ciężkie i środki ochrony roślin.

Schemat zadrzewienia jako bariery biogeochemicznej Schemat zadrzewienia jako bariery biogeochemicznej

Wieloletnie badania prowadzone przez IŚRiL PAN wykazały m.in. redukcję zawartości azotu azotanowego w wodach gruntowych od 20 do 57 proc., a efektywność wyłapywania wszystkich mineralnych form azotu przez zadrzewienie wynosiła nawet do 69 proc. W miarę przepływu wody przez zadrzewienia śródpolne zaobserwowano także obniżenie się zawartości fosforanów o 51-71 proc. w stosunku do stężeń w wodzie gruntowej przyległych pól uprawnych.

Czy warto sadzić drzewa?

Oczywistą konsekwencją ochrony gleb i wód powierzchniowych przed degradacją jest poprawa wzrostu dochodowości gospodarstw rolnych. Polepszenie mikroklimatu pól uprawnych przekłada się na stabilność plonowania roślin i zwiększenie odporności gospodarstw na zagrożenia ze strony coraz bardziej częstych ekstremalnych zjawisk klimatycznych. W obliczu tych niebezpieczeństw rośnie liczba gospodarstw (np. w Wielkopolsce) wdrażających kompleksowe rozwiązania przyjazne dla gleby, łączące efektywne zabiegi uprawowe (uprawa konserwująca, pasowa, optymalizacja zasad nawożenia itp.) z wprowadzaniem elementów nierolnych, np. zadarnień lub zadrzewień ochronnych. Opinie na temat oddziaływania zadrzewień na produkcję są często efektem zakorzenionych w społeczeństwie stereotypów i mitów, natomiast świadome planowanie gatunków i układu może ochronić nas przed suszą i zabezpieczyć przyszłość następców naszego gospodarstwa.



×
  • Gregor 2020-06-08 21:16:25
    A moje badania wykazują że się maszyny rysują od tych chaszczy i dzikich drzew
  • Hern2020-06-08 14:23:44
    W miasteczku był park za z starymi drzewami . Pomyślano że trzeba zrobić porządek , no i wycięto wszystkie drzewa , położono Polbruk parę ławek postawiono i parę skrzyń z kwiatkami . Poszła na to kupa kasy . Lecz nikt już tam siedzieć nie chce , bo latem +40 , zero cienia i żadnej prywatności , wszyscy cię widzą . Na dodatek nie zrobiono prawidłowo odwodnienia i jak popada większy deszcz jest mokro i zalewa niżej położoną ulice . Więc teraz planują to rozebrać i zrobić odwodnienia . Kolejne wydatki , i tak oto wygląda marnotrawstwo naszych pieniędzy.
  • Halo, 2020-06-08 10:44:31
    Las i pod lasem jest miejscem, gdzie drzewa powinny być. Drzewo koło uprawy wysusza, pozbawia światła, jest miejscem żerowania szkodników, np. chrabąszcz, pędraki w uprawach na pochodzą z żerowania na pobliskich drzewach.
    • HAlo2020-06-11 10:57:53
      Pasy zadrzewień są siedliskiem pożytecznych owadów i ptaków będących wrogami szkodników upraw. Drzewa osłaniają przed utratą wilgoci i degradacją gleby przez słońce. Poza tym kompleksy drzew powodują podnoszenie i utrzymywanie poziomu wód gruntowych. Pasy drzew osłaniają pola przed silnym wiatrem i napływem zimnego powietrza. Poczytajcie sobie o tum czego dokonał Dezydery Chłapowski w Turwii i co to jest Agroleśnictwo. Oczywiście jedno drzewo będzie konkurowało z roślinami uprawnymi o wodę i składniki co da się zauważyć, ale już pas zadrzewień i zakrzaczeń tego robić nie będzie. A poza tym powierzchnia asymilacyjna wszystkich liści z korony drzewa jest większa niż powierzchnia utraconego plonu pod nim. Zresztą nikt ci nie każe podorywać się pod sam pień.
  • Kacap2020-06-08 08:36:14
    Chyba wiekszego praktyka od zadrzewien i roznych krzaczkow jak ja nie ma . Ma to prawie na kazdej dzialce do tego rowy . Co zime mam kupe z tym roboty obcinanie wycinanie bo inaczej pochlonie cala dzialke w zbozach sciezki od zwierzyny powygniatane legowiska . W susze pod kasztanowcami gole place . Znowu na innej dzialce park od poludnia wielkie deby wzduz 30m szerokosci wszystko wydziczale kuku 4 m bez kolby zboze bez klosa a burak liscie do pasa korzen jak dobra pietruszka . Najgorsze to robienie sianokiszonek z pod drzew robie w oddzielne baloty bo kupa lisci i galezi albo wygrabiam i wywoze pozna jesienia badz wczesna wiosna .Wiadomo nie wytne parku ale sam z wlasnej woli nie zasadze . Jedyna korzysc to piekny krajobraz a po za tym to kupa roboty .
    • Zadowolony 2020-06-08 14:25:41
      Durak lubić rabotu , a rabota duraka .
  • Hern2020-06-08 08:18:33
    Jak Szyszko pozwolił ciąć drzewa to ludzie oszaleli , cięli wszystko co popadło . Pozwalamy aby ciąć wszystko , albo w swoim lesie nie można suszka wyciąć bez asygnaty . Jedno i drugie jest nieżyciowe .

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.236.59.63
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum


Bez Pługa

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.