Ochrona gleby i wody w uprawie konserwującej

Ochrona gleby i wody w uprawie konserwującej
Jedną z zalet uprawy konserwującej jest ochrona gleby przed erozją wodną i wietrzną.

Jeszcze do niedawna dominującym sposobem uprawy roli była uprawa tradycyjna z uprawkami odwracającymi i spulchniającymi, w której największe znaczenie miał pług. Jednak w ostatnim dwudziestoleciu w ramach rolnictwa zrównoważonego propagowane są różne techniki bezorkowej uprawy roli. Jedną z takich koncepcji jest uprawa konserwująca, która zachowuje i poprawia właściwości gleby.

Obszar, na którym rolnicy stosują uprawę konserwującą, szybko się powiększa z powodu rosnącej świadomości ekologicznej, związanej chociażby z koniecznością ochrony gleby i wody, oraz z potrzeby ograniczenia kosztów produkcji.

KONSERWUJĄCA, CZYLI JAKA?

Konserwująca czy zachowawcza uprawa roli to taki sposób gospodarowania, w którym w porównaniu do konwencjonalnej uprawy na powierzchni pola pozostaje ponad 30 proc. resztek. Taką definicję podali w 1983 r. dwaj amerykańscy naukowcy Mannering i Fenster, zaliczając do tego rodzaju uprawy również siew bezpośredni, czyli uprawę zerową. Z kolei w ujęciu niemieckim (Sommer i in., 1981) uprawa konserwująca obejmuje tylko te uprawy, których intensywność jest mniejsza od uprawy konwencjonalnej, z wykorzystaniem pługa, ale większa od zerowej. W Polsce zagadnieniami tymi zajmował się m.in. prof. Zimny, który podaje, że uprawa konserwująca to sposób uprawy z wykorzystaniem mulczowania, mający na celu zachowanie jej produktywności oraz ochronę gleby przed degradacją.

NA ŚWIECIE I W EUROPIE

Według danych uprawa konserwująca jest praktykowana na ok. 160 mln ha na całym świecie (Kassam i in., 2015). Dla porównania w 2004 r. powierzchnia gruntów uprawianych w tym systemie wynosiła zaledwie 45 mln ha (Friedrich i in., 2012). Najszybsza i najbardziej dynamiczna ekspansja miała miejsce w Ameryce Północnej i Południowej, Australii i Nowej Zelandii i w niektórych częściach Azji.

W porównaniu z tymi kontynentami w Europie uprawa konserwująca nie rozprzestrzeniała się tak szybko i na taką skalę. Według danych Eurostatu (2010) jest ona praktykowana na 22,7 mln ha, co stanowi 25,8 proc. gruntów ornych w Europie. Kraje, w których obserwuje się największy udział gruntów ornych uprawianych w uprawie konserwującej i zerowej, to: Cypr (62,1 proc.), Bułgaria (58,0 proc.), Niemcy (41,1 proc.), Wielka Brytania, (39,2 proc.), Finlandia (38,7 proc.), Francja i Szwajcaria (36,4 proc.), Republika Czeska (34,8 proc.) i Luksemburg (31,0 proc.). Jednak obserwowane są pewne zmiany w wielkościach tych powierzchni. Przykładowo w Szwajcarii w 2005 r. obejmowała ona 43 proc., ale w 2012 r. zmniejszyła się do 36,4 proc., z kolei we Francji w tym samym okresie obszar ten wzrósł z 17 do 36,4 proc., w Niemczech z 23 do 41,1 proc., a w Wielkiej Brytanii z 31 do 39,2 proc.

Także w Polsce uprawa konserwująca znajduje coraz więcej zwolenników, jednak dominującym systemem uprawy roli w naszym kraju jest wciąż uprawa płużna (tab. 1).

GŁÓWNE ZAŁOŻENIA

Podstawową zasadą uprawy konserwującej jest zrezygnowanie z pługa i odwracania gleby. Zabiegi przygotowujące rolę do siewu ogranicza się do 1-2 zabiegów prowadzonych zdecydowanie płycej, na głębokość od 5 cm (uprawa płytka) do 20 cm (uprawa głęboka). Z kolei przy siewie bezpośrednim rezygnuje się całkowicie z zabiegów uprawowych, które ogranicza się jedynie do spulchnienia bruzdki siewnej. Uprawę konserwującą cechuje zatem znacznie ograniczona intensywność uprawy roli i założenie, że zabiegów powinno się stosować tak dużo, jak to jest konieczne, a zarazem tak mało, jak to jest możliwe. Poza tym stosowane jest całoroczne przykrycie powierzchni gleby resztkami pożniwnymi, mulczem lub roślinami ochronnymi, które w zależności od technologii uprawy znajdują się na powierzchni lub wymieszane są z glebą. Dużą uwagę przywiązuje się też do znacznego zróżnicowania zmianowania uwzględniającego wysiew roślin międzyplonowych.

OCHRONA GLEBY I WODY

Europejskie Stowarzyszenie Rolnictwa Konserwującego określa uprawę konserwującą jako sposób zagospodarowania gleby ograniczający negatywne zmiany w jej strukturze, stabilności i bioróżnorodności. Niezaprzeczalną zaletą tego systemu uprawy jest zmniejszenie degradacji gleby i strat wody. Uprawa taka stabilizuje agregaty glebowe i ogranicza erozję wodną i wietrzną, dlatego m.in. bardzo przydatna jest na terenach pagórkowatych. W tym systemie obserwuje się poprawę wsiąkania wody w głąb profilu przy jednoczesnym ograniczeniu jej parowania i spływu powierzchniowego. (...)

CZYNNIK ZMIAN

Przyczyny wprowadzania uprawy konserwującej w Europie zostały opisane przez Soane i in. (2012). Twierdzi on, że znalazła ona zastosowanie przede wszystkim w regionach, w których pojawił się problem erozji i degradacji gleby, oraz tam, gdzie poprawa gospodarki wodnej gleby okazała się konieczna do zapewnienia opłacalnej ekonomicznie produkcji rolnej. W tych ostatnich rejonach, głównie półsuchych i śródziemnomorskich, prawidłowe utrzymanie wody w glebie zapewniło roślinom większą odporność na suszę i pewien poziom ekonomicznie opłacalnych plonów - nawet w porze suchej. Z drugiej strony uprawa konserwująca była wprowadzana na terenach, gdzie pojawił się problem spływu powierzchniowego i zanieczyszczenia wód powierzchniowych, a także powodzi.  (...)

REALIZACJA ETAPAMI

Przed podjęciem decyzji o tym sposobie uprawy gleby należy doprowadzić ją do wysokiej kultury, zniszczyć chwasty wieloletnie, zadbać o właściwe pH czy zasobność w fosfor i potas. Realizuje się ją etapami, gdzie każdy z nich trwa co najmniej dwa lata. Na początku należy zrezygnować z orki i wprowadzać stopniowe uproszczenia uprawowe. Konieczne jest przykrycie co najmniej jednej trzeciej powierzchni gleby resztkami pożniwnymi i wysianie roślin ochronnych.  (...)

Więcej na ten temat przeczytacie w magazynie Farmer w nr. 2/2020.



×

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.231.25.104
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum


Bez Pługa

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.